Τη γλώσσα μου έδωσαν Ποντιακή

Κατίρκαγια

2012-01-13T17:12:00.000-08:00

Πολλά χρόνα εμπροστά τετρακόσα παραπάν’

Έρθεν ένας τρανόν γατάν και εγέντανε Τουρκάντ’

O σουλτάνον έλεγ’εν ‘δεν ‘κι λογαραζομε

‘ή θα ‘ίνουστουν Τουρκάντ’ ή εσάς θα σπάζομε

Την πίστην αν έλλαξαν την γλώσσαν ‘κ ενέσπαλαν

Συντζαίν’νε ποντιακά ξέρ’νε και τα τούρκικα

Πολλοί πίστην έλλαξαν εγένταν μωαμεθανοί

Επεΐ απέσ’ σ’ ατείντς είναι κρυφοχριστιανοί

Κάθουν ‘λόερα ‘ς σο στόλ την πίταν ατείν’ να τρών’

πριν να κομματαζ’ν ατό ευτάν’ απάν’ έναν σταυρόν

Έχ’νε έναν τρανόν παρχάρ’ ημ’σόν μέτρον το χορτάρ’

λέν’ ατο Κατιρκαγιά τοπλαεύκουν εκεί απάν’

Εφτάν’ τρανόν πανοΰρ’ όλουχ τσότσουχ και ο κύρ’

Είκοσι Χορτοθερί νασάν εκείνον π’ έν’ εκεί

‘Γδόντα εννιά Χορτοθερί με φίλτς-ι μ’ επήγα εκεί

είδα τ’ς σην Κατίρκαγιαν μουατ«ίρ και περισάν

Έμπαινανε σον χορόν και έσ’κωνανε πολλά τόζ’

τα ποδάρα άμον κοτάν’ σην γην ένοιγαν χαρκόν

Άλλο ντό να λέγω σας ‘νεγκάστα λελεύω σας

να πάγω έχω νιάτ’ σην _’ή μ’ άλλο βεσιάτ

«Ο μεγάλος Χρύσανθος το 1989 στο αφιερωματικό ταξίδι του στον

Πόντο ευτύχισε να συνεορτάσει μαζί με τους Ποντιόφωνους

μουσουλμάνους αδελφούς μας στα παρχάρια της Κατίρκαγιας. Αυτό

το αντάμωμα ζωντάνεψε μέσα του τις μνήμες που κουβαλούσε στα

χρωματοσώματά του και δικαίωσε την παρουσία του στον κόσμο

των θνητών. Η λάμψη της πατρίδας έκανε τον μακρύ ανηφορικό του

δρόμο να μοιάζει ανάλαφρος.

Από αυτή τη συνεύρεση εμπνεύστηκε το τραγούδι του Κατίρκαγια»

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

Αντάρτικο (Ευκλείδης)

2012-01-13T16:40:00.000-08:00

Εφτά χρόνια ‘ς σ’ ανταρτικά, ‘ς ση Σάντας τα ραχία

εφτά χρόνια τυράννιζεν τα τούρκικα τα ψ’ήα.

Τη Ισμαήλ τα πρό’ατα και τη καλφά τ’ αρνία

καβουρμάδες εγέντανε ς ση Σάντας τα χωρία.

Ατός που ‘κι εφογούτονε σπαθιά και μάχαιρα

πως έντονε και ν’ ερρούξεν’ ‘ς ση χάρονος τα χέρα.

Ευκλείδη μ’ τα παληκάρα σ’, εσέναν αραεύνε

όθεν στέκνε και κάθουνταν, μοιρολογούν και κλαίγ’νε.

Ευκλείδη μ’ πως εσκοτώθες, η λάλâ σ’ ‘κι ακουσκάται

τ’ όνομα σ’ ζει και βασιλεύ, καμίαν ‘κι θα χάται.

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

Πάντα θυμούμαι και πονώ

2012-01-13T16:30:00.000-08:00

Πάντα θυμούμαι και πονώ τη Πατρίδας τον τόπον

Ο νούς –ι-μ- επέμνεν εκές κ’ αδά εν τo κορμόπο μ’

Τα δάκρια τρέχνε ’ς σο κατσί μ’ και λύετ’ η καρδία μ’

Σ’ έρημον την Πατρίδα μου κ’ ευρίουμαι καμοίαν

Αν αποθάνω θάψτε ‘με ‘ς ση θάλασσας το γούμ’

Να κρούει τ’ αλκάν και παιρ’ και πάει και στείλ’ με ‘ς σο Σοχούμ

Επωδός

Πατρίδα μ’ ξαν Πατρίδα μ’ άλλο εσέναν ‘κ είδα

Ας επά’ να τα χώματα σ’ κ’ εκεί την ψ’ ή μ’ εφήνα

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

“ Tα ραχία τη Άγκυρας”

2012-01-11T18:00:00.000-08:00

(ΨΩΜΙ! ΨΩΜΙ!ΨΩΜΙ! Πεινασμένοι και ταλαιπωρημένοι Έλληνες πολιτικοί κρατούμενοι . Υπήρξαν όμηροι τον καιρό που μαινόταν ο πόλεμος και έμειναν για πάνω από ένα χρόνο στις Τουρκικές φυλακές μετά το πέρας του.

Αφέθηκαν, όσοι αφέθηκαν, έπειτα από ανεπίσημες διαπραγματεύεσεις των δύο πλευρών με του Οργανισμούς βοηθείας.)

Τα ραχία τη Άγκυρας λιθάρα και πουρνάρα

αιχμάλωτος έμνε ‘ς σ’ ατά με άλλα παλληκάρια

Οι Έλλενοι ‘ς σην Άγκυραν κουρμπάν ατοίν εγένταν

κι οι Άγγλ’ που έστεσαν τουζάκ πουθέν και ξάι κι φαίνταν’

Σούκ’ Λεωνίδα κ’ έλεπον εσύ ας’ σην Λαμίαν

‘ς σην Άγκυραν τοι Έλλενους εποίκανατς θυσίαν

Τα ραχία τη Άγκυρας γκρεμοί και μονοπάτια

εκεί συντρόφ’ εχάθανε κάρδια μ’ γίνον κομμάτια

Τα βουνά της Άγκυρας πέτρες και πουρνάρια

Αιχμάλωτος ήμουν σε αυτά με άλλα παλληκάρια.

Οι Έλληνες στην Άγκυρα θυσία αυτοί γεννήκαν

Και οι Άγγλοι που έστησαν παγίδα, πουθενά και καθόλου δεν φαίνονται.

Σήκω Λεωνίδα και δες εσύ απ τη Λαμία

Στην Άγκυρα τους Έλληνες τους πρόσφεραν θυσία.

Τα βουνά της Άγκυρας, γκρεμοί και μονοπάτια

Εκεί σύντροφοι χάθηκαν, καρδιά μου γίνε κομμάτια

( Ελεύθερη μετάφραση Λένα Σαββίδου για το Thalassa Karadeniz)

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

Καράπουρουν

2012-01-11T17:33:00.000-08:00

(Προσφυγικοί καημοί. Βούλα Παπαϊωάννου)

Θάλασσα , Μαύρη Θάλασσα, μη γίνεσαι θερίον

‘ς σην Ελλάδαν αχπάσκουμες, χαμέλυνον ολίγον.

Τζόλ’ κι έρημον Καράπουρον, τριγύλ’ τριγύλ’ ταφία

Ανοίξτε και τερέστ’ ατά, όλα Γαρσί παιδιά

Σην Ελλάδαν πα έρθαμε ση Θράκης το χαβάσι

Το τζόλ και το Καράπουρούν έφαεν και ν’ εμάς –ι.

Σην Ελλάδα πα έρθαμε και σα ζεστά τα μήνας

Ενέσπαλαμ’ το βούτορον κι εμάθαμ’ τα κινίνας.

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

Δούλα ‘κ επορώ

2012-01-11T17:28:00.000-08:00

(καρτ ποστάλ από την Τραπεζούντα των αρχών του 20ου αιώνα)

Κύρ και μάναν εγώ ‘κ έχω, είμαι ορφανόν

‘ς σα ραχία και τη Μπάφρας όλο μοναχόν

Αφεντάδες ξάει ‘κι θ΄λεω, ούτε προσκυνώ

κόρη τη ελευθερίας , δούλα ‘κ επορώ.

Αρμογάζ, λέν’το χωρίον, να λελλεύω ατό

κι αν επαίρα να ‘ς σο ψ’ηόπο μ’πάντα έχ’ατό.

Αφεντάδες ξάει ‘κι θ΄λεω, ούτε προσκυνώ

κόρη τη ελευθερίας , δούλα ‘κ επορώ.

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

Ο Κοτζαναστάς

2012-01-11T17:16:00.000-08:00

Άμον τον Κοτζαναστάς , ‘ κι θ’ ελέπ’ ς όθεν κι αν πας

Έτονε σταυραετός , των προσφύγων ο Θεός

σ’έναν χέρ’ είχεν σταυρόν και ’ς σο άλλον τον κανόν’

Ατός έτον’ λεοντάρ’, τη Παφράς το παλικάρ’

Τον Πόντον απέσ’ σην ψήν, είχεν σην ταραμονήν

Έτον για να γουρταρεύ’, άμαχους να προστατεύ’.

«Την πατρίδαν ατ’ που χάν, έχ’ αγιάτρευτον γεράν

με τα δόντια σ’ να κρατείς, τα χωράφα σ’ και τη γη σ’

Τη σημαία σ’ κρατ’ σο χέρ’ και με τ ‘άλλο το μαχαίρ’»

Λόγια τη Κοτζαναστάς, θα θυμάσαι όθεν πας.

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

Στίχοι της εξορίας (4)

2012-01-11T16:32:00.000-08:00

‘Σ σην Πάφραν τρανόν αψίμον, και βρούλαν ‘ς σην Σαμψούνταν

κι άλλο τρανόν το βάϊνασιν , απέσ’ ’ς σην Κερασούνταν.

Ρωμαίοι πολλοί εχάθανε , σ’ Ερζερουμί τα δρόμε

Να πάνε και να να μη κλώσκουνταν εκείν’ τα μαύρα χρόνε.

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

Στίχοι της εξορίας (3)

2012-01-11T16:25:00.000-08:00

Εγώ την Κρωμ’ ερώτεσα, ντο είν’ ατα τα χαλε σ’

Που είν’ τα κρύα τα νερά σ’, που είν τα παλικάρεσ’.

Ατέ εκλώστεν είπε με απέσ’ α ’ς σην καρδίαν

Ημ’ σοι επή’αν ‘ς σ’ ασκλερλούκ, κι άλλ ’ς σην εξορία.

Εγώ την Κρώμνη ρώτησα, τι είναι αυτά τα χάλια σου.

Που είναι τα κρύα τα νερα σπυ, που είναι τα παλληκάρια σου.

Αυτή γύρισε, μου πε μέσα απ την καρδιά

Ο μισοί πήγαν στο ασκέρι κι οι άλλοι στην εξορία.

( Ελεύθερη μετάφραση Λένα Σαββίδου για το Thalassa Karadeniz)

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

Στίχοι της εξορίας (2)

2012-01-11T16:04:00.000-08:00

’Σ σα ράχια και ’ς σα βουνά κι απέσ’ ‘ς σα πολιτείας

Πολλοί ρωμαίοι εχάθανε μακρά ’ς σα εξορίας

Ντ’ εγέντανε και οι Σαντέτ’ τ’ εμόν οι γειτονάδες

Ατοίν ταφία εγόμωσαν τ’ Ερζερουμί τα’ οβάδες

Στις ράχες και στα βουνά και μες τις πολιτείες
Πολλοί Ρωμιοί χαθήκανε μακριά στις εξορίες.

Τι να γιναν και οι Σανταίοι, οι δικοί μας γείτονες.

Αυτοί τάφους γεμίσανε στους Ερζερούμ τους λάκκους.

( Ελεύθερη μετάφραση Λένα Σαββίδου για το Thalassa Karadeniz)

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

Στίχοι της εξορίας (1)

2012-01-11T16:03:00.000-08:00

Σκοτία πίσα έτονε έκ’ σα αγρά λαλίας

Οι Τούρκ’ σερεύ’ νε τοι Ρωμαίοι στείλνε’ς σα εξορίας

Επέραμ’ στραταν φεύομε’ κι ξέρω μέρ’ θα χάμες

Την νύχταν κοπανίζ’ νε μας τζετέδες τζανταρμάδες

Εκλώστα οπίσ’ ετέρεσα οι Τούρκ’ παίρ’νε το βίο μ’

Εχάσα τ’ οσπιτόπο μου καίγεται το χωρίο μ’

Σκοτάδι πίσσα ήτανε, άκουσα άγριες φωνές.

Οι Τούρκοι μαζεύουν τους Ρωμιούς, τους στέλνουν εξορία.

Πήραμε τις στράτες φεύγουμε, δεν ξέρω που θα χαθούμε.

Την νύχτα μας χτυπούν Τσέτηδες αστυνόμοι.

Γύρισα πίσω κοίταξα, οι Τούρκοι παίρνουν το βιος μου.

Έχασα το σπιτάκι μου, καίγεται το χωριό μου.

( Ελεύθερη μετάφραση Λένα Σαββίδου για το Thalassa Karadeniz)

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

“Βαλκανικοί Πόλεμοι”

2012-01-11T15:25:00.000-08:00

Η Σερβία, το Γαρατάγ, Ελλάς κι η Βουλγαρία

εσκάλωσαν τον πόλεμον για την ελευθερία.

‘ε ση Μπαλκανί τον πόλεμον θα πάμε πολεμούμε

τ’ ελλενικά στρατεύματα θα πάμε βοηθούμε.

Ερχίνεσεν ο πόλεμον για την ελευθερίαν

τ’ Ελλάδας ξαν’ εγέντανε Θράκη, Μακεδονία.

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

“ Σώνα μ’ μη τυραννίεσαι “

2012-01-11T15:02:00.000-08:00

Ένα πολύ όμορφο Ποντιακό τραγούδι από τα λίγα που αναφέρονται ξεκάθαρα στο θέμα των Κρυπτοχριστιανών. Σε αυτό το τραγούδι η Σώνα είναι η Εμινέ και ο Νικόλας, ο Μαχμούτ που στη γιορτή του Σωτήρος θα πάει να την κλέψει και μεσάνυχτα κρυφά από όλους θα πάνε στο μοναστήρι για την τέλεση του θρησκευτικού τους γάμου.

Σώνα μ’ μη τυραννίεσαι και μ’ έεις βαρύν καρδίαν.

θ΄ αλλάεις το χρυσόν τ’ όνομα σ’ και τούρκικον θα βάλεις.

θα παίρ΄τς άντραν ολόχρυσον, χριστιανόν παιδίν εν’

‘ς σα φανερά Μαχμούτ αγάς και ‘ς σα κρυφά Νικόλας

‘ς σό Μοναστήρ’ μεσανυχτί θα πάτε στεφανούζ’νε.

Εμέν λέγ’νε Νικόλ’ογλή και τ’ όνομα μ’ εν Γιάννες,

καλλίον ας επέθανα κι εσέν να μ’ είχα ειδέναι.

Εμινέ έλα ς’ σο παραθύρ’ εσένα κατ’ θα λέγω

τ’ Αε- Σωτήρας τη βράδυν θα παίρω σε και φεύω.

‘Σ σην Πόλιν εσουμαρλάεψε ασημένα φιλιάδες

γιατί χωρίζ’ μας ο Θεόν και α ση γειτονάδες.

Εμείς ας εχωρίγαμε εδέβαν πολλά χρόνα

τ’ αρωθυμίας τα πολλά επλέθεναν τα πόνα.

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

« Αητέντς επαραπέτανεν»

2012-01-11T14:54:00.000-08:00

Αητέντς επαραπέτανεν ψηλά ‘ς σα επουράνα

και τα τ«αγκία τ’ κόκκινα και το τσαρκούλ’ν ατ’ μαύρον

εκράτ΄ νεν και ‘ς σα κάρτζια του παλληκαρί βρασιόναν.

-Αητέ μ’, για δώσ’ μ’ άσ’ σο κρατείς, για πέει με όθεν κείται.

- Ασ’ σο κρατώ κι δίγω σε, άρ’ όθεν κείται λέγω.

Ακεί ‘ς σο πέραν το ρασίν ‘ς σ’ αλάτ’ επ’ εκεί μέρος

μαύρα πουλία τρώγ’ν άτον και άσπρα τριυλίσκουν.

Φατέστε, πουλιά μ’, φατέστε, φατέστε τον γαρίπην,

‘ς σήν θάλασσαν κολυμπετής, ‘ς σ’ ομάλα πεχλιβάνος,

‘ς σο πόλεμον Τραντέλλενας, Ρωμαίικον παλληκάριν.

"Σε περιόδους ειρήνης πεθαίνουν Φυσιολογικά οι γονείς και τους θάβουν

τα παιδιά τους. Σε περιόδους πολέμου συμβαίνει το αντίθετο.Σκοτώνο-

νται τα παιδιά και τους θάβουν οι γονείς.Υπάρχει και περίπτωση να σκοτώ-

νονται τα παιδιά μακριά στις βουνοκορφές, στις χαράδρες, να παραμένουν

άταφοι και ανώνυμοι. Σ’αυτά τα παλικάρια αναφέρεται το τραγούδι Αητέντς.

Είναι ο ύμνος στον άγνωστο στρατιώτη."

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

Πάρθεν η Ρωμανία

2012-01-11T14:45:00.000-08:00

Δια χειρός Δημητρίου Σκουρτέλη.

Έναν πουλίν καλόν πουλίν, εβγαίν’ από την Πόλην,

ουδέ ‘ς σ’ αμπέλια κάθεται, ουδέ ‘ς σα περιβόλια.

Επήγεν και εκόνεψεν ‘ς Αγια Σοφιάς τον κάστρον.

Εσείξεν τ’ έναν το φτερόν, ‘ς σο αίμαν βουτεμένον,

εσείξεν τ’ άλλο το φτερόν, χαρτίν έχει γραμμένον.

Ατό κανείς κ’ ενέγνωσεν, ούδ’ ο μητροπολίτες.

‘Εναν παιδίν, καλόν παιδίν, έρχεται κι αναγνώθει.

Σίτ’ αναγνώθει, σίτα κλαίει, σίτα κρούει την καρδίαν:

«Αϊλί εμάς, να βάι εμάς, πάρθεν η Ρωμανία.»

Ν’ αϊλί εμάς, να βάι εμάς, πάρθεν η Ρωμανία

Μοιρολογούν τα εγκλησιάς, κλαίγ’νε τα μαναστήρα

κι Άη Γιάννες ο Χρυσόστομον κλαίει, δερνοκοπισκάται.

- Μη κλαίς, μη κλαίς ‘Αη Γ’ιάννε μου και δερνοκοπισκάσαι.

- Η Ρωμανία πέρασεν, η Ρωμανία πάρθεν.

- Η Ρωμανία κι αν πέρασεν, ανθεί και φέρει κι άλλο.

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

«Ο Μάραντον»

2012-01-11T14:37:00.000-08:00

Δια χειρός Δημητρίου Σκουρτέλη.

Τον Μάραντον χαρτίν έρθεν να πάει ‘ς σην στρατείαν.

τη νύχτα παέι ‘ς σον μάστοραν, τη νύχτα μαστορεύει.

Κόφτ’ ασ’ τ’ ασήμι πέταλα, ασ’ το χρυσόν καρφία.

Τον μαύρον εκαλίβωνεν καταντικρύ ‘ς σον φέγγον

κ’ η καλή ατ’ παρέστεκεν με το μαντήλ’ καρφία

τα δάκρâ ‘τ’ς εκατήβαιναν Καλομηνά χαλάζια.

-Πού πας, πού πας, νε Μάραντε, κ’ εμέν τίναν αφήνεις;

- Αφήνω σε τον κύρη μου τον Άε — Κωσταντίνον.

- Χάρος να τρώει τον κύρη σου, τον Άε — Κωσταντίνον.

Πού πας, πού πας, νε Μάραντε, κ’ εμέν τίναν αφήνεις,

- Αφήνω σε τη μάνα μου, την Άιαν Θεοτόκον.

- Χάρος να τρώει τη μάνα σου, την Άιαν Θεοτόκον.

Πού πας, πού πας, νε Μάραντε, κ’ εμέν τίναν αφήνεις;

- Αφήνω σε τ’ αδέλφâ μου, τους δώδεκ΄ Αποστόλους.

- Χάρος να παίρ’ τ’ αδέλφ(ι)α σου, τους δώδεκ’ Αποστόλους.

Πού πάς, πού πάς, νε Μάραντε, κ’ εμέν τίναν αφήνεις;

‘Κόμαν κ’ εζεγκοπάτεσεν, ‘κόμαν κ’ εσελοκάτσεν,

την κόρ’ καθίζ’νε ‘ς σο σκαμνίν κι ατέν διπλοκουράζ’νε.

Διγ’νε ατεν πέντε πρόβατα και δεκαπέντ’ αρνία.

Σ’ σα ψηλασέας βόσκιζεν, ‘ς σα χαμελά εμένεν.

Εφτά χρόνα επέρασαν κι ο Μάραντος ατ’ς κ’ έρθεν

και ας’ τ’ εφτά χρόνα κι απάν’, ‘ς σα μήνους υστερναίους

παλλήκαρον επέντεσεν απάν’- κεσ’ ‘ς σα ρασία.

Κάτσεν κι ατέν ερώτεσεν τα τίνος νύφε είσαι,

τα τίνος ειν’ τα πρόβατα, τα τίνος είν’ τ’ αρνία

τα τίνος εν’ ο κρίαρον, ο χρυσοκοδωνάτες.

- Του Μάραντ’ είν’ τα πρόβατα, του Μάραντ’ είν’ τ’ αρνία,

Του Μάραντ’ έν’ ο κρίαρον, ο χρυσοκοδωνάτες.

Εφτά χρόνια ενέμ’ ν άτον κ’ άλλα εφτά αναμένω,

Αν έρται, έρτ’ ο Μάραντον, αν κ’ έν καλογ’ερεύω.

- Ο Μάραντον επέθανεν κι εγώ εσέν θα παίρω

- Ο Μάραντον επέθανεν; ‘ς σο μαναστηρ’ θ’ εμπαίνω.

- Κ’ εγώ καλόερος γίνουμαι κι απ’ εκεί εσέν θα παίρω.

Κόρ’ εγώ είμ’ ο Μάραντον, εγώ είμαι ο άντρα σ’.

- Πέει με σημάδια τ’ οσπιτί’ μ’ κι ατότε να πιστεύω.

- Μήλον έ(χ)εις ‘ς σην πόρτα σου και κλήμαν ‘ς σην αυλίτσα σ’.

- Πέει με σημάδιâ του κορμί’ μ’ κι ατότε να πιστεύω.

- Ελαίαν έ(χ)εις ‘ς σο μάγουλο σ’, ελαίαν ‘ς σην μασκάλεν.

- Καλώς, καλώς τον Μάραντο μ’, καλώς κι απ’ όθεν έρθες.

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

Τραγώδ’ Γαβρά

2012-01-11T06:53:00.000-08:00

Δια χειρός Δημητρίου Σκουρτέλη.

1071 και την ταπεινωτική ήττα του αυτοκράτορα Διογένη Ρωμανού στη μάχη του Μαντζικέρτ ακολουθούν βίαιοι εξισλαμισμοί και σαρωτική εξάπλωση των Σελτσουκικών Εμιράτων. Στον Πόντο η συντονισμένη από τη κέντρο της Αυτοκρατορίας αντίσταση θεωρητικώς παύει με τον μαρτυρικό θάνατο του Στρατηγού Θεοδώρου Γαβρά το 1098 στη Θεοδοσιούπολη

« Η αποκοπή επικοινωνίας με την Βασιλεύουσα, ο κίνδυνος κατά-

ληψης όλων των εδαφών του Πόντου απο τους ανατολικούς εχθρούς,

ανάγκασαν ορισμένους στρατιωτικούς τοπάρχες στην ανεξαρτητοποί-

ηση. Ένας από αυτούς ήταν ο ανιψιός του Στρατηγού Θεοδώρου Γα-

βρά ο Κωνσταντίνος Γαβράς, ο οποίος το 1126 ανακήρυξε τον εαυτό

του ανεξάρτητο ηγεμόνα του Πόντου, με πρωτεύουσα την Τραπεζού-

ντα. Το τραγούδι του Κωνσταντίνου Γαβρά αναφέρεται στην καταστρο-

φή που υπέστει ο στρατός του από το κρύο και τα χιόνια υπερασπιζό-

μενος την περιοχή του Σταυρίν που βρίσκεται στα υψώματα της ορο-

σειράς του Κουλάκ και της Ματσούκας:

-Τραγώδ’ Γαβρά, τραγώδ’ Γαβρά, νε Γάβρο Κωνσταντίνε-

- Εμέν κι πρέπ να τραγωδώ, μοιρολογώ κ’ εσ’ άκ’ σον

Και έμπ’ απεσ’ ’ς σο μοναστηρ’ κ’ έναν κερόπον άψον

Αν έρτ’ ο Μαρτ’ ς ο μάραντον κι Απρίλης ο φονέας,

Αν λιούντανε τα χιόνια και φαίν’ νταν τα ρακάνια

Πάσαν τζατζίν σκουλλίν μαλλίν, πάσαν ορμίν’ κορμία,

Πάσαν λιθάρ’ κρέας παρτσιάν και πάσαν τόπον φρούχνα

και πάσαν παραπόταμον χερέαν πάει το γαίμαν.

Ερχουν μανάδες κ’ ερωτούν και ντο τζοάπ’ θα δίγω

Ερχουν χοράδες και ορφανά και ντο ν’ απηλογούμαι.

Τραγώδ’ Γαβρά»

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

«Ακρίτας Κάστρον έχτιζεν»

2012-01-11T05:43:00.000-08:00

Δια χειρός Δημητρίου Σκουρτέλη.

Ακρίτας κάστρον έχτιζεν, τριγύρω ‘ς σα ραχία,

απάν’ του κόσμου τα φυτά, εκεί φέρ’ και φυτεύει,

απάν’ του κόσμου τα πουλιά εκεί πάγ’νε φωλεύ’νε.

Ατά κελάηδ’ναν κ’ έλεγαν «πάντα θα ζει Ακρίτας»

κι ατώρα κελαηδούν και λέγ’νε «θεν’ αποθάν’ Ακρίτας».

-Ακούς, ακούς, Ακρίτα μου, ντο λέγ’νε τα πουλόπα;

Ακούγει ατό κι Ακρίτας μου, χαμογελά και λέει:

- Αφήστεν τα πουλόπα μου ας κελαηδούν κι ας χαίρουν,

ατά μικρά πουλόπα ειν’ κ’ εξέρ’ν’ να κελαηδούνε.

Όνταν τερεί το πέραν κιαν ο Χάρον κατηβαίνει.

- Πού πας, πού πας, νε Χάρε μου, και. πας συχαρεμένα;

- Έρθα να παίρω ‘γω την _ή σ’ και πάγω χαρεμένα.

- Εμέν Ακρίτα λέγ’νε με, ανίκητον Ακρίταν.

Χάρε μ’, έλα ας παλεύουμε ‘ς σο χάλκενον τ’ αλώνιν,

αν εν’ και ντο νικάς μ’ εσύ, έπαρ’ την _’ή μ’ και δέβα,

αν εν ’ και ντο νικίεσαι, θα παίρω και το μαύρο σ’.

Εξέβαν και επάλεψαν, ενίκεσεν ο Χάρον.

- Ναϊλί εμέν και βάι εμέν, ενίκεσε μ’ ο Χάρον!

Φέρτε με τη φιλίντρα μου, φέρτε με τα σελάχια μ’

φέρτε με το τοπούζι μου, ντο εν ’ εξήντ’ οκάδες.

Φέρν’ άτον την φιλίντραν ατ’, φέρ’νε ατόν τα σελάχια,

φέρ’ νε, ατόν το τοπούζιν ατ’ ντο εν εξήντ’ οκάδες.

Αχπάσκεται Ακρίτας μου να πάγει κυνηγήσει.

‘Σ σο μεσοστράτ’ ‘κ’ επρόφτασεν, ‘ς σο μεσοστράτ’ ‘κ’ επήγ’ εν,

επόνεσεν η κεφαλ’ ατ’, ταράζει η καρδία ‘τ’

και συντρομάζ’ν τα γόνατα ‘τ’ και ‘κ’ επορεί να πάγει.

- Ναϊλί εμέν τον άκλερον εγώ πως θ’ αποθάνω;

Δέβα καλίτσα μ’ στρώσον με θανατικόν κρεββάτιν

θέκον και ‘ς σο κιφάλι μου και παρχαρί’ τσιτσέκια.

Δαβαίν’ η κάλη’ ατ’ στρών’ ατόν τουσέκια και γεργάνια

και θέκ’ και ‘ς σο κιφάλιν ατ’ και παρχαρί’ τσιτσέκια

και βάλλ’ άνθα παπλώματα και μουσκομαξιλάρια.

Κωνσταντίνος Φωτιάδης- Μνήμη μου σε λένε Πόντο

«Το Ποντιακό τραγούδι στη

διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης»

Ανάρτηση:Thalassa Karadeniz

“T’ Ακρίτα η τραγωδία”

2012-01-11T04:49:00.000-08:00

Δια χειρός Δημητρίου Σκουρτέλη.

Έναν πουλίν εκόνεψεν ‘ς σου δεντρού την τεπένι

Χαπέρια φερ’ μας κ’ αρχινά τα’ Ακρίτα λέει σιφτένι

Ακρίτας όντες κι κρατεί ‘ς σο χερ’ν ατ’ το σπαθίν ατ’

Κοσιεύ κοτάν’ ‘ς σο άλογον κι οργών’ και σπερ’ τη γην ατ’

Ελεύθερος να κετσινεύ Ακρίτας πάντα εθέλνεν

Κι άμον ντο πάει ‘ς σο τερνέκ ‘ς σον πόλεμον επέγνεν

Μαύρον έντον ο ουρανός

2012-01-11T02:39:00.000-08:00

Μαύρον έντον ο ουρανός

Μαύρα χαπάρια έρθαν

Ασ’ σον τσιολ’ τον μαύρον Πόντον

Εσείς πουλία που σα ψηλά πετάτεν

Κρατέστεν τα φτερά ‘ν εσούν

Και σην Ελλάδαν δεβάτε

Ατά τα μαυροχώματα

‘ς σα δάκρα ποτιγμένα

Με μουράτια φορτωμένα

“Να σαν τη μάναν που γεννά”

2012-01-11T02:22:00.000-08:00

Να σαν τη μάναν που γεννά, που γεννά

Τα τράντα χρόνια μίαν, τα τράντα χρόνια μιαν

Κι εφτάει υιόν Τραντέλλεναν, Τραντέλλεναν

Και νύφε γαλαφόραν, και νύφε γαλαφόραν

Εφτάει υιόν Τραντέλλεναν, Τραντέλλεναν

Ακρίτα σα ραχία, Ακρίτα σα ραχία

Εβγαίν’ και πάει ‘ς σον πόλεμον, ‘ς σον πόλεμον

Για την ελευθερίαν, για την ελευθερίαν

Ιλιάδα στα Ποντιακά-εισαγωγή

2012-01-11T01:59:00.000-08:00

«Τραγουδ’ θεά τον φοβερόν θυμόν του Αχιλλέα. ‘Σ ση Αχαιίων το κιφάλ’ πολλά κακά που

έγκεν παληκαρίων π’ έστειλεν ‘ς σον Άδην πολλά ψ’ήα και με τα λέσ α χόρ-

τασεν όρνεα και θερία, γιατί λογοπιάστανε Ατρείδης κ’ Αχιλλέας τρανός ο εί-

νας ήρωας κι ο άλλος Βασιλέας».

Ομήρου Ιλιάδα (Εισαγωγή)

Μετάφραση στην Ποντιακή

Τα κάλαντα των Φώτων

2012-01-06T09:19:00.000-08:00

Φωτογραφία: Η χορωδία Τραπεζούντος με τον μαέστρο της κ Ξύνδα.

Αρχείο Επιτροπής Ποντιακών Μελετών.

Από της ερήμου ο Πρόδρομος ήλθε να βαπτίσει τον Κυριόν

Βέβαιον Βασιλέα εβάπτισε, Υιόν και Θεόν ομολόγησε.

Γηγενείς σκιρτάτε και χαίρεσθε, τάξεις των αγγέλων ευφραίνεσθε.

Δόξα εν υψιστοίς εκρούγαζαν, Κύριον και Θέόν ομολόγησαν.

Έλεγεν ο κόσμος τον κύριον να αναγέννηση τον άνθρωπον.

Ζήτησον και σώσον το πρόβατον, το απωλωλός ω θεάνθρωπε.

Ήλθε κηρυττόμενον έβλεπε, απορών εφάνη ο Πρόδρομος.

Θες μοι την παλάμην σου Πρόδρομε, βάπτισον ευθύς τον Δεσπότην σου.

Ιορδάνη ρεύσε τα νάματα, ιν ανασκίρτησή τα ύδατα.

Κεφαλάς δρακόντων σενέθλασε, των κακοφρονούντων ο Κύριος.

Λέγουσιν οι Άγγελοι σήμερον Χριστός τον κόσμον ερώτησε.

Μέγα και φρικτόν το μυστήριον δούλος τον δεσπότη εβάπτισε.

Νους ο Ιωάννης ο Πρόδρομος μέγας, να βαπτίση τον Κύριο.

Ξένος ο προφήτης ο Πρόδρομος μέγας, γα βάπτιση τον Κύριο.

Όλον τον Αδάμ ανεκάλεσε ο των όλων κτίστης και Κύριος.

Παναγία, Δέσποινα του παντός, σώσον τους εις Σε προσκυνούντας νυν.

Ρείθρα Ιορδάνη, αγάλλεσθε την πορείαν άλλως λαμβάνετε.

Σήμερον ο κτίστης δεδόξάστα δι' αυτό το μέγα μυστήριόν.

Τρεις γαρ υποστάσεις εγνώκαμεν Πατρός και Υιού και του Πνεύματος.

Υπό Αρχαγγέλων υμνούμενον, υπό Σεραφείμ δοξαζόμενον.

Ως γαρ τοις εν σκότει επέλαμψε όταν ο Χριστός εβαπτίζετο.

Χαίροντες και χείρας προσάγοντες και λαμπρών ο ανήγυριν άγογτες.

Ψάλλοντες Χριστόν τον Θεόν ημών, δέξασθε λουτήρα βαπτίσματος.

Ο Θεός των όλων και Κύριος ζωή σας υγείαν και χαίρεσθε

Το Πάτερ Υμών στην Ποντιακή

2012-01-06T08:51:00.000-08:00

Πατέρα μουν

Ουράνιε Πατέρα μουν

ν’ αγιάζ’ τ’ όνομα σ’ !

να έρται η βασιλεία σ’ !

το θέλημα σ’ να ίνεται

άμον ‘ς σον ουρανόν και ‘ς σην γήν.

Το αναγκαίον μονάχα ψωμίν εμούν

δώσ’ μας οσήμερον!

Και σ’ χώρα τα αμαρτίας εμούν,

άμον το σ’ χωρούμε κι εμείς

ατείντζ’ τ’ έβλαψαν εμάς.

Μη βάλτς μας ‘ς σόν πειρασμόν

και απομάκρυνον απ’ εμάς το κακόν

Χαράλαμπος (Μυροφόρας & Ισαάκ) Μπουρουντζόγλου

Αποφθέγματα, ρήσεις κι ευχές για τις γιορτές του Χειμώνα.(9)

2011-12-30T11:51:00.000-08:00

Τα µεσάνυχτα της παραμονής της Πρωτοχρονιάς και με το έμπα του νέου χρόνου, ο αρχηγός της οικογένειας έπαιρνε καρύδια ή φουντούκια (λεφτοκάρυα)και ρίχνοντας στις τέσσερις γωνίες του σπιτιού έλεγε: «Ευτυχισµένο το Νέο Έτος! Εδέβεν η κακοχρονία και έρθεν η καλοχρονία» ή «Κάλαντα καλός καιρός, τα πάντα και του χρόνου». Στη συνέχεια έκοβε την πίτα που είχε µέσα ένα νόµισµα, αφού τη σταύρωνε τρεις φορές µε το µαχαίρι και το πρώτο κοµµάτι το αφιέρωνε στον πολιούχο Άγιο της ενορίας και το έβαζε στο εικονοστάσι. Σύνηθες επίσης ήταν το πρώτο κομμάτι να χαρίζεται στο Χριστό ή την Παναγία. Πριν κόψει ονομάτιζε το κομμάτι λέγοντας πχ Τη Χριστού, τη Παναϊας κτλ Κομμάτι κοβόταν και για το σπίτι και τα ζώα.

Αποφθέγματα, ρήσεις κι ευχές για τις γιορτές του Χειμώνα.(8)

2011-12-30T09:56:00.000-08:00

Στον Πόντο οι προετοιμασίες των γιορτινών ημερών ξεκινούσαν από το σπίτι και την ..καρδιά.

Το Γεναριάτικο κρύο ήταν τσουχτερό, αυτό όµως δεν εµπόδιζε τις νοικοκυρές να σφουγγαρίσουν, να ασπρίσουν τα σπίτια τους και τους ανύπαντρους να σκέπτονται τον έρωτα:

«Ασ' ση Χριστού ους τα κάλαντα, σιλεύ'νε και λουκίζ'νε κ΄οι πεκιάρ' κρύον ‘κι τερούν, το σεβταλούκ νουνίζ'νε».

Αποφθέγματα, ρήσεις κι ευχές για τις γιορτές του Χειμώνα.(7)

2011-12-30T09:30:00.001-08:00

Στην Τραπεζούντα τα παιδιά έλεγαν τα κάλαντα κρατώντας πολύχρωµα φανάρια , τα συµβολικά χαρτοκάραβα και έψελναν:

«Αρχήµηνιά, κι αρχή χρονιά, κι αρχή καλός µας χρόνος».

Αποφθέγματα, ρήσεις κι ευχές για τις γιορτές του Χειμώνα.(6)

2011-12-30T09:28:00.000-08:00

Στο Μεσοχάλδιο την Παραµονή της Πρωτοχρονιάς, τα παιδιά λέγοντας τα κάλαντα κρατούσαν στα χέρια τους από ένα µήλο ή πορτοκάλι, πάνω στο οποίο οι άνδρες κάρφωναν ένα νόµισµα, καθώς τα πρότειναν εκείνα έλεγαν:

«Κάλαντα και καλός καιρός, τα πάντα και του χρόνου».

Ποντιακά Κάλαντα Πρωτοχρονιάς

2011-12-30T07:06:00.000-08:00

Τα Ποντιακά Πρωτοχρονιάτικα κάλαντα «θυμίζ» η Μαρίνα Μανωλάκου από το μουσικό πόνημα του Μανώλη Καρπάθιου «Δωδεκαήμερο»
Η φωτογραφία του νεαρού Ποντιόπουλου, ντυμένου με την φορεσιά των Ευζώνων, ανήκει στο αρχείο Αδελφών Κακούλη και τραβήχθηκε στο διάσημο στην Τραπεζούντα, φωτογραφείο τους «Μαύρη Θάλασσα»(Mer Noire)

Αποφθέγματα, ρήσεις κι ευχές για τις γιορτές του Χειμώνα.(5)

2011-12-29T14:48:00.000-08:00

Τη Χριστού όλ’ αναλλάζνε και τα πετεινάρια σπάζν(ι)ε.

-«Τα Χριστούγεννα όλοι φορούν τα γιορτινά τους και σφάζουν τα κοκόρια».

Αποφθέγματα, ρήσεις κι ευχές για τις γιορτές του Χειμώνα.(4)

2011-12-29T10:02:00.000-08:00

«Χριστούγεννα και κάλαντα και Φώτα και καλός καιρός και καλοχρονίαν και καλοκαρπίαν και να ζουν ο πατέρας και η µητέρα και όλοι οι σπιτιανοί»

Αποφθέγματα, ρήσεις κι ευχές για τις γιορτές του Χειμώνα.(3)

2011-12-29T09:43:00.000-08:00

«Άµον το ρούζ’νε αούτα τα καλά, αέτσ’ πα να ρούζ’νε απές΄ σ΄οσπίτ΄ ν΄εµουν τ΄ευλοϊας και τα καλοσύνας».

-Όπως πέφτουν αυτά τα καλά, έτσι να πέσουν και στο σπίτι μας οι ευλογίες και οι καλοσύνες.

Περί της Ποντιακής το ανάγνωσμα της Λένας Σαββίδου

2011-12-29T08:58:00.000-08:00

Σε μια εκδρομή τους ο Καζαντζάκης και ο Σικελιανός είδαν ένα λουλούδι. Ρώτησαν τα παιδιά που έπαιζαν πιο πέρα το όνομα του λουλουδιού. Τα παιδιά τους είπαν ότι δεν ξέρουν αλλά ότι υπάρχει μια γερόντισσα στο χωριό που ξέρει όλα τα ονόματα των φυτών.
Πήγαν να τη βρουν αλλά έξω από το σπίτι της Γερόντισσας είδαν κόσμο μαζεμένο, στεφάνια και ένα φέρετρο ακουμπημένο στον τοίχο.

“Εκείνο το απόγευμα εθρηνήσαμεν δύο θανάτους” είπε ο Σικελιανός

Η απαρχή της υπόστασης του Πόντου χάνεται στα βάθη των αιώνων. Μπορούμε μοναχά να τη φαντάξουμε μέσα από μύθους που αναφέρονται σε αυτήν όπως αυτόν των παιδιών της Νεφέλης Φρίξου και Έλλης ,του Προμηθέα δεσμώτη στον Καύκασο, του Ηρακλή και των Αμαζόνων και φυσικά της Αργοναυτικής εκστρατείας . Η καθαυτό ιστορία του διαφαίνεται από τις αρχές του 8 πχ αιώνα με την ίδρυση της Σινώπης από Μιλήσιους αποίκους. Σε όλη τη μακρόχρονη διάρκεια της ιστορικής ζωής του ο Πόντος υπήρξε ένα από τα σπουδαιότερα τμήματα του ελληνικού έθνους, στο οποίο ο ελληνισμός της περιοχής δεν έπαυσε να διατηρεί αλώβητη την εθνική του συνείδηση. Απόδειξη το γεγονός ότι επί 3000 ιστορικά χρόνια οι Έλληνες του Πόντου μιλούν την ελληνική γλώσσα, στη μορφή της Ποντιακής .

Μεγάλο μέρος της ευθύνης για τη διατήρηση των γλωσσικών ιδιωμάτων πέφτει και στους ώμους των πνευματικών ανθρώπων που με τη στάση τους συμβάλουν στη μνήμη και εξέλιξη της ιδιωματικής γλώσσας ή στη λήθη της. Οι Πόντιοι, είμαστε τυχεροί που οι λόγιοι μας αγάπησαν και αγαπούν με πάθος τη γλώσσα μας με αποτέλεσμα και μετά το 22 να συνεχίζεται να παράγεται πνευματικό έργο υψηλών προδιαγραφών στην ποντιακή. Ακαδημαϊκοί, ιστορικοί, φιλόλογου ,δάσκαλοι, γιατροί, συγγραφείς, ηθοποιοί, ποιητές… Ο καθένας από το δικό του μετερίζι δίνει το δικό του αγώνα για το τράνεμα της γλώσσας μας, με αποτέλεσμα έναν ποταμό έργων γραμμένων στα Ποντιακά. Αδύνατον όλοι αυτοί να χωρέσουν σε μια παρουσίαση…

«Ήτο μέγας» αναφέρει ο Γεώργιος Κανδηλάπτης μιλώντας για τον Φίλωνα Κτενίδη συνοψίζοντας σε δύο μόνο λέξεις τη ζωή και το έργο του κορυφαίου Ποντίου ιατρού και λογοτέχνη. Κορυφαία στιγμή της πνευματική του δημιουργίας το ποίημα «Η Καμπάνα του Πόντου»… μια ελεγεία , ένα παράπονο, ένας θρήνος- ύμνος στις αλησμόνητες πατρίδες. «Πρόκειται για έργο αντίστοιχο με εκείνο του «Άξιον Εστί» του Οδυσσέα Ελύτη» σχολιάζει ο συγγραφέας Κώστας Διαμαντίδης:

»Θεέ μ’! Δείξον τη δύναμη Σ’! Χριστέ μ’ ποίσον το θάμα Σ’!

»Ποίσον με ποταμόπετραν βαρύν τη καταράχτε,

»Ποίσον με σπέλιας κατωθύρ’, ‘ς σην γην καταχωμένον,

»Ποίσον με, αν θέλτς, μικρόν λιθάρ’, αν θέλτς, ποίσο με χώμαν.

»Θεέ μ’… ποίσον με ήνταν θέλτς… Μόνον ‘ς σον τόπο μ’, άφς με.

»Άφς με αδά να θάφκουμαι, ‘ς σον τόπον ντ’ εγεννέθα,

»‘ς σο μνήμαν όμπου έθαψα την μάνα μ’ και τον κύρη μ’…»

Δεκέμβρης του 2002 και στην κατάμεστη αίθουσα της Παλαιάς βουλής ο 87 χρονος Παύλος Kοτανίδης απαγγέλει κρατώντας με το χέρι του το ρυθμό, την Οδύσσεια του Ομήρου στα Ποντιακά: "ΤΟΝ ΑΝΤΡΑΝ ΤΟΝ ΠΟΛΥΞΕΡΟΝ ΕΛΑ, ΤΡΑΓΩΔ ΜΕΝ, ΜΟΥΣΑ,ΑΤΟΝ ΠΟΥ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑΣ ΠΟΛΛΑ ΕΤΑΛΑΙΠΩΡΕΘΕΝ,ΟΝΤΑΝ ΤΗ ΤΡΟΙΑΣ ΤΟ ΙΕΡΟΝ ΕΠΑΤΕΣΕΝ ΤΟ ΚΑΣΤΡΟΝ...". Λίγο αργότερα ο βιβλιοκριτικός Κώστας Γεωργουσόπουλος θα σχολιάσει το γεγονός λέγοντας: «οι μεγάλες γλώσσες είναι μουσικές». Στις 740 σελίδες της μετάφρασης συνυπάρχουν αντικριστά οι δύο γλώσσες: η ομηρική και η ποντιακή , η μάνα και το παιδί, η αρχή και το τέλος.

Μεγάλο μέρος του αρχαίου μας πλούτου έχει μεταφραστεί στην Ποντιακή διάλεκτο. Όμηρος, Αριστοφάνης, Σοφοκλής, Ευριπίδης….. Μεγάλη η αγάπη των Ποντίων λογιών για το αρχαίο Ελληνικό πνεύμα που μοιάζει ανεξάντλητη και έχει περάσει και στις επόμενες γενιές. Τελευταίο απόκτημα- στολίδι της Ποντιακής, η μετάφραση της Μήδειας του Ευριπίδη, από τον νευροχειρουργό και Επικ. Καθηγητή του Α.Π.Θ κύριο Χρήστο Αντωνιάδη:

Τροφός

Κάπως ας έτον κι Αργώ το φτεροτόν καράβιν

ασά συμπληγολίθαρα καμίαν μ’ εδεβένεν,

μ’ έσκιζεν πέραν περού τα γερανέα κάσα

κι άμον πουλίν εκόνεβεν σα χώματα των κόλχων.

Κ’ εΐνο το πευκόδεντρον μ’ εκόφκουτον καμίαν,

ασά ρασία του Πηλί και ίνουτον κουπία

να εμπροκουντούν οι Έλλενοι καράβ αρματωμένον

να πάγνε σο αράεμαν κι άμον κλεφτάντ αρπάζνε

- για τη Πελία το χατήρ τ’ αναθεματισμένον -

το Δέρας το χρυσόμαλλον το πόστ τ’ αφορισμένον.

Αέτς αν έτον η κυράμ η Δέποιναμ η Μήδεια

ασήν εγάπ του Γιάσονα κι θα επαλαλούτον,

μέτοικος κι θά έρχουτον ση Ιωλκός τα κάστρα,

ούτε θα εκαντούρεβεν κι εβάλνεν σα φυτίλια

τα θυγατέρας τ΄ άρχοντα τον κύρνατουν να σπάζνε,

τον κυρ ατά π’ εγέννεσεν τον άτυχον Πελίαν.

Χορικό

Δία, κι εσύ του Hλ το Φως και τη ηής στερέα

ακούτεν τη σιλιάκλερον πως κραζ άμον κορώνα;

κι άμον βοή το μοιρολόϊ πως συνταράζ τον κόσμον;

Ντέπαθες, ντέρθεν εύρεσεν και ν’ αποθάντς εχπάστες!

Γιαμ εν τσεγάπς η καμονή τη κρεβατί το πάθος;

Στα. Κλωστ οπίς. Μη πορπατής τη θανατή το δρόμον.

Άκαιρα τέρεν μ’ αποθάντς. Ζήσον ολίγον κι άλλο.

Ορία και μη τογραεύς την ψυς για έναν άντραν,

ίλιαμ για άντραν π’ έφυεν και τρεσ οπίς σην άλλεν.

Ατός οπίς κι κλώσκεται, χολιάσκεσαι του κάκου,

του κάκου κλαις και δέρκεσαι, κι καμονής του κάκου.

Ο Δίας εσέν κι ανασπάλ, το δίκαιος κι χάτε.

1922 και οι έλληνες του Πόντοι, παίρνουν το δρόμο της προσφυγιάς. Αυτοί που μένουν πίσω μαζεύουν τα δικά τους κομμάτια και συνεχίζουν να ζουν, προσπαθώντας να ξεχάσουν την ανείπωτη φρίκη του 14-22. Είναι πλέον Τούρκοι πολίτες, μουσουλμάνοι στο θρήσκευμα και με Τουρκική εθνική συνείδηση. Η γλώσσα όμως που μιλούν μεταξύ τους, αυτή που αναγνωρίζουν σα μητρική δεν είναι τα Τούρκικα. Δεν ξέρουν να πουν τι είναι ακριβώς αλλά ξέρουν ότι Τούρκικα δε μιλούν. Οι παλαιότεροι γνωρίζουν αλλά σιωπούν: Όταν η δημοσιογράφος μιας αποστολής στον Πόντο ρωτά την υπέργηρη κυρία από πού έμαθε να μιλάει τη διάλεκτο με την οποία συνεννοούνταν αυτή της απάντησε: «σίγουρα δεν μου την έμαθε ο θεός.

1994 και ο Τούρκος συγγραφέας Ömer Asan ξεκινά μια εις βάθος έρευνα στο εγγενές χωριό του. Όπως εξηγεί σε συνέντευξη του στην International Herald Tribune: «άρχισα να ψάχνω για την ταυτότητά μου λόγω του γεγονότος ότι η γλώσσα που οι πρόγονοί μου μίλαγαν δεν ήταν η Τούρκική… Στο σχολείο μας δίδαξαν ότι ήμαστε Τούρκοι… αλλά στο σπίτι, στο χωριό, καθένας στην οικογένεια μιλάγαμε ο ένας στον άλλον στη γλώσσα που αποκαλούσαμε «Romaiika» (Ρωμέικα)… Η ερώτηση «Ποιος είμαι;» με βύθιζε στο άγνωστο. Έπρεπε να βρώ απάντηση… Άρχισα, ερασιτεχνικά να συλλέγω Ποντιακές λέξεις . Αποφάσισα να στρέψω την έρευνά μου στο Erenkoy, το χωριό μου στην περιοχή Όφη, και να μελετήσω τον εκεί υπάρχων ζωντανό πολιτισμό ως ένα κατ επέκταση ίχνος του Ποντιακού πολιτισμού. Το επιστέγασμα των ερευνών του εκδίδεται στην Κωσταντινόπουλη το 1996 με τον τίτλο Pontos Kültürü κι αποτελεί το πρώτο βιβλίο στην Τουρκία που συνδέει τον Ποντιακό πολιτισμό με τα εναπομείναντα κομμάτια του στη σημερινή Μαύρη θάλασσα.

Το παράδειγμα του Ömer Asan το ακλουθούν πολλοί . Στο διαδικτυακό τόπο του χωριού Ocena της Τραπεζούντας που δημιούργησε ο Βάϊος Τουρσούν διαβάζουμε: "Την δικιά μας τη γλώσσα την ονομάζουμε ρωμέικα. Στην Ελλάδα την λένε ποντιακά. Η δικιά μας η γλώσσα και η γλώσσα που μιλάνε στην Ελλάδα είναι μία γλώσσα, και οι δύο δε, είναι ελληνικά. Η γλώσσα που έχουμε μας απόμεινε από τα ελληνιστικά χρόνια και εμείς έως σήμερα συνεχίζουμε αυτήν να ομιλούμε. Η δικιά μας η γλώσσα πιο πολύ μοιάζει με τα ελληνικά που μιλούσανε στα χρόνια του Ομήρου. Σήμερα η γλώσσα μας πουθενά δεν διδάσκεται. Σχολεία δεν έχουμε. Μόνο στο χωριό την μιλάμε, αλλά τα μικρά παιδιά άρχισαν να μιλάνε τουρκικά και γι' αυτό ξεκίνησε η γλώσσα μας σιγά σιγά να χάνεται Αν δεν μπορέσουμε να κάνουμε τίποτα, σε λίγα χρόνια θα εξαφανιστεί. Σε εμάς αυτό που απομένει είναι: Να μάθουμε την γλώσσα μας όσο μπορούμε στα παιδιά μας."

Η εκπαιδευτική επιστημονική και πολιτιστική οργάνωση των Ηνωμένων Εθνών ,UNESCO, με αφορμή την παγκόσμια ημέρα των γλωσσών, δημοσίευσε τον ψηφιακό διαδραστικό Άτλαντα των γλωσσών του πλανήτη σε κίνδυνο. Ο Άτλαντας αυτός, απαριθμεί 18 γλώσσες στην Τουρκία που αντιμετωπίζουν την εξαφάνιση, όπου μεταξύ των άλλων συμπεριλαμβάνεται και η Ποντιακή διάλεκτος Η δημοσίευση του Άτλαντα της UNESCO αποτελεί μία σημαντική εξέλιξη για την Ποντιακή, αφού για πρώτη φορά γίνεται αναφορά σ' αυτήν από όργανο του ΟΗΕ.

23 Σεπτεμβρίου 2007 και στην ηλεκτρονική εγκυκλοπαίδεια wikipedia τίθεται σε λειτουργία η δοκιμαστική έκδοση της Ποντιακής εγκυκλοπαίδειας, από τρία νέα παιδιά ομογενείς, ποντιακής καταγωγής, τον Γρηγοριάδη Ηλία, τον Παπαδόπουλο Στάθη και τον Γρηγορούδη Κωνσταντίνο. Έπειτα από συνολικά είκοσι πέντε μήνες σκληρής δουλειάς, εκπληρωθήκαν όλοι οι όροι που θέτει ως στάνταρτ το διεθνές ιδρύμα της «wikimedia» για να φτάσουμε μέσα από τη σχετική αλληλογραφία και επαφές που είχε με τους υπεύθυνους του ο Dr. Θεοφάνης Μαλκίδης, στην επίσημη πιστοποίηση και έγκριση της κανονικής έκδοση της Ποντιακής Wikipedia σε δική της ανεξάρτητη σελίδα στην οποία πλέον μπαίνουμε και περήφανα διαβάζουμε:

«Η Βικιπαίδεια σα Ποντιακά τα Ρωμαίικα τη Πόντονος

Ανοιχτόν εγκυκλοπαίδεια ντο γράφκεται και τρανείν απ' ατείντς π' θέλνε.»

Η υπέροχη Ποντιακή ομιλία είναι ζωντανή εδώ και 3000 χρόνια, μεταδιδόμενη μόνον από στόμα σε στόμα μέσω των γενεών. Η μοίρα το θέλησε να είναι οι μέρες μας το λυκόφως μιας από τις αρχαιότερες γλώσσες του πλανήτη. Εμείς που την ακούσαμε, τη γνωρίσαμε και την αγαπήσαμε ας μη βάλουμε ένα ακόμη λιθαράκι στο μνήμα της λησμονιάς της. Σίγουρα αξίζουν πολλά ευχαριστώ στου Ποντίους λόγιους που προσπαθούν να την καταγράψουν. Δυστυχώς όμως μια γλώσσα γεννιέται και υπάρχει όσο αυτή μιλιέται. Μετά απλά μπαίνει στο χρονοντούλαπο τη ς Ιστορίας. Ας την μάθει λοιπόν η μάνα στην κόρη κι ο πατέρας στο γιο. Ας μιλήσει κι ο φίλος στο φίλο με την λαλιά των παππούδων μας. Σε απλά Ποντιακά, ας καλατσεύομεν, βρε αδελφέ!

Δημοσιεύτηκε για την ομογενειακή εφημερίδα europolitis: http://www.europolitis.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=1200%3A2011-12-24-15-01-51&catid=62%3Aansichten-themen&Itemid=86&lang=de

Ποντιακά Πρωτοχρονιάτικα Κάλαντα

2011-12-29T08:38:00.000-08:00

Αρχή κάλαντα κι αρχή του χρόνου
κι αρχή του χρόνου.

Πάντα κάλαντα, πάντα του χρόνου
πάντα του χρόνου.

Αρχή μήλον εν κι αρχή κυδών εν
κι αρχή κυδών εν

Κι αρχή βάλσαμον το μυριγμένον
το μυριγμένον.

Εμυρίστεν ατόν ο κόσμος όλον
ο κόσμος όλον.

Για μύριστ ατό και εσύ αφέντα
καλέμ αφέντα.

Λύσον την κεσέ σ και δως παράδας
και δως παράδας.

Κι αν ανοιείς μας χαράν σην πόρτας σ
χαράν σην πόρτας σ.

Ευχές, Χρόνια Πολλά, Πάντα και του χρόνου
Καλή χρονία και σ όλα τα οσπίτα υείαν κι ευλογίαν

Καλαντάρτ ς και νέον έτος

2011-12-29T08:29:00.000-08:00

Εδέβαν τα Χριστούγεννα, έρθανε και τα Φώτα,
άνοιξον το καρδόπο σ, τη παραδείσ΄την πόρταν
Καλαντάρς και νέον έτος, κόρ΄θα παίρω σε οφέτος,
Καλαντάρ ΄τς καλή χρονία, κόρ΄έλ΄ας φιλώ σε μίαν
Έρθαν πουλί μ΄ τα Κάλαντα, έρθανε και τα Φώτα,
εσύ την χώραν ξάι μ΄ ακούς, την καρδία σ΄ ερώτα.
Καλαντάρτ ς και νέον έτος, κόρ΄ θα παίρω σε οφέτος,
Καλαντάρ ΄ τς καλή χρονία, κόρ΄ έλ ΄ας φιλώ σε μιαν
Άνοιξον, ρίζα μ΄ άνοιξον, άνοιξον το πορτόπο σ΄,
Και δώσ μεν γλυκύν φίλεμαν κι έπαρ΄ με σ΄ εγκαλόπο σ΄
Καλαντάρτς και νέον έτος, κόρ΄θα παίρω σε οφέτος,
Καλαντάρ ΄τς καλή χρονία, κόρ΄έλ΄ας φιλώ σε μόαν

Διασωθέντα βιβλία Φροντιστηρίου Αργυρουπόλεως Πόντου (2)

2011-12-16T03:21:00.000-08:00

Ένα από τα 972 σπάνια βιβλία του Φροντιστηρίου Αργυρουπόλεως που έχουν τελικώς διασωθεί από τα αρχικώς 5000 κομμάτια που ήρθαν στην Ελλάδα και βρίσκονται στη Βιβλιοθήκη "Κυριακίδης" του συλλόγου Ποντίων Νάουσας. Κάθε ένα από αυτά αποτελεί πολύτιμο κειμήλιο Μνήμης...

Λεπτομέρεια από το δερμάτινου εξωφύλλου βιβλίου της Βιβλιοθήκης "Κυριακίδης"

Διασωθέντα βιβλία Φροντιστηρίου Αργυρουπόλεως Πόντου

2011-12-16T03:11:00.000-08:00

Τους έδωσαν 4 ζώα σε κάθε οικογένεια για να ζέψουν και να φορτώσουν τα πράγματα τους να κατέβουν από τα βουνά στην Τραπεζούντα. Αυτοί κράτησαν το ένα και το φόρτωσαν με τα όσα από τα υπάρχοντα τους μπορούσε να αντέξει. Τα άλλα τα άφησαν πίσω. Στα χέρια και στις πλάτες φορτώθηκαν τα παιδιά . Τα υπόλοιπα 3 ζώα τα παρεχώρησαν στην κοινότητα και πάνω τους φόρτωσαν 5.000 βιβλία από το Φροντιστήριο κι όσα κειμήλια εκκλησιών μπόρεσαν να διασώσουν τις άγριες εκείνες ημέρες. Έτσι περήφανη και με ψηλά το κεφάλι μπήκε η Αργυρούπολη στην πορεία του μεγάλου Ξεριζωμού.

Δύο από τα 5.000 βιβλία που έφεραν οι παππούδες μας στην Ελλάδα από την Αργυρούπολη.
Μουσείο Βιβλιοθήκης "Κυριακίδης". Σύλλογος Ποντίων Νάουσας.

Έγγραφο της Εκτιμητικής Επιτροπής Αργυρουπόλεως.

2011-12-16T02:31:00.000-08:00

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΕΩΣ ΠΟΝΤΟΥ- ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ
ΕΓΓΡΑΦΑ ΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΗΣ

Τμήμα (άνω) εγγράφου της Εκτιμητικής Επιτροπής Αργυρουπόλεως με αριθμό πρωτοκόλου: 1861 και ημερομηνία σύνταξης την 15η Οκτωβρίου 1924.

Μουσείο Βιβλιοθήκης "Κυριακίδης". Σύλλογος Ποντίων Νάουσας.

Τμήμα (κάτω) εγγράφου της Εκτιμητικής Επιτροπής Αργυρουπόλεως υπέρ της κυρίας Αγλαίας Μικροπούλου, η οποία ως φαίνεται δεν είχε κατεχωρηθεί εις το συμπληρωματκό Μητρώον ενώ της είχαν επιδικασθεί 3 κληρονομιές!!!

Η σελίδα

2011-12-16T01:56:00.000-08:00

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΕΩΣ ΠΟΝΤΟΥ- ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ

ΕΓΓΡΑΦΑ ΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΗΣ

"Έτος σωτήριον 1863..."

Πρόκειται για σελίδα από τα σπάνια και πολύτιμα βιβλία του Φροντιστηρίου Αργυρουπόλεως που με αυτοθυσία διέσωσαν οι Αργυρουπολίτες στο μεγάλο Ξεριζωμό.

Μουσείο Βιβλιοθήκης "Κυριακίδης". Σύλλογος Ποντίων Νάουσας.

Η βεβαίωση

2011-12-16T01:53:00.000-08:00

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΕΩΣ ΠΟΝΤΟΥ-ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ
ΕΓΓΡΑΦΑ ΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΗΣ

Βεβαίωση της εποχής με τις απαραίτητες σφραγίδες της. Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η καλλιγραφία της, θυμίζοντας μας χρόνους περασμένους όπου το "γράφειν" αποτελούσε Τέχνη.

Η βεβαίωση αποτελεί κομμάτι της συλλογής του Μουσείου της Βιβλιοθήκης "Κυριακίδης". Σύλλογος Ποντίων Νάουσας.

Το κάτω τμήμα της βεβαίωσης, όπου οι σφραγίδες είναι και πιο ευδιάκριτες