Aγγελική Ράλλη: μια άλλη άποψη για τα Ρωμαίικα

Με αυτήν της την επιστολή η κυρία Ράλλη απαντά στην εργασία της κυρίας Σιταρίδη. Σχετική ανάρτηση γι αυτήν μπορείτε να διαβάσετε εδώ: http://pontiaka1.blogspot.gr/2015/01/against-all-oddsarchaic-greek-in-modern.html

Αγγελική Ράλλη

Καθηγήτρια Γλωσσολογίας

Διευθύντρια Εργαστηρίου Νεοελληνικών Διαλέκτων

Τμήμα Φιλολογίας

Πανεπιστήμιο Πατρών

ralli@upatras.gr

Πάτρα, 14/1/2011

Θέμα:  Ρωμαίικα

Kύριε Διευθυντά,

Είναι θαυμάσιο ότι αποφάσισαν επιτέλους τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης να ασχοληθούν με το θέμα των νεοελληνικών διαλέκτων και ιδιαίτερα με αυτές που ομιλούνταν (και εντοπίζονται ακόμα) στην Τουρκία, οι οποίες τείνουν δυστυχώς να εξαφανιστούν. Κίνητρο ήταν μια συνέντευξη που έδωσε η ελληνίδα γλωσσολόγος Ιωάννα Σιταρίδου στη βρετανική εφημερίδα Independent, με αφορμή την ενασχόλησή της με τα Ποντιακά της περιοχής του Όφι, τα επονομαζόμενα «Ρωμαίικα». Πράγματι, είναι ιδιαίτερα σημαντικό μεγάλα πανεπιστήμια του εξωτερικού, όπως είναι το Cambridge, να χρηματοδοτούν τέτοιου είδους έρευνες.

Στα διάφορα δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών υπάρχουν όμως και ανακρίβειες, που για την επιστημονική τάξη των πραγμάτων καλό είναι να επισημανθούν. Διαφορετικά, το ευρύ κοινό μένει με εσφαλμένες εντυπώσεις για ένα θέμα που αφορά την πολύπαθη ελληνική γλωσσική κληρονομιά.

1.      Η ύπαρξη της Ρωμαίικης διαλέκτου, και της ποντιακής καταγωγής εθνότητας που την ομιλεί στην περιοχή του Όφι, είναι γνωστή εδώ και πολλά χρόνια. Δεν πρόκειται για τωρινή ανακάλυψη. Ενδεικτικά αναφέρω το βιβλίο του Asan Ömer Ο Πολιτισμός του Πόντου (Μετάφραση Αγγέλα Φωτοπούλου, γενική επιμέλεια και μετάφραση λεξικού και σημειώσεων γραμματικής Σοφία Ιωαννίδου και Χρυσούλα Παπαδοπούλου. Θεσσαλονίκη: Αφοι Κυριακίδη 1998 [Πρωτότυπο Asan Ömer Pontus Kültürü. Mayıs 1996]).

Σε αντίθεση με το περίεργο:Τα Αρχαϊκά Ελληνικά στον σύγχρονο Κόσμο. Against all odds:Archaic Greek in a modern world

Ένα πολύ ωραίο ταξίδι 2,5 λεπτών στον κόσμο της Ποντιακής διαλέκτου ως απογόνου της αρχαίας Ελληνικής μας προσφέρει το Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ μέσα από την εργασία της δρ. Ιωάννα Σιταρίδου: " Σε αντίθεση με το περίεργο: Τα Αρχαϊκά Ελληνικά στον σύγχρονο Κόσμο". Αν και το βίντεο της κυρίας Σιταρίδου είναι στην Αγγλική, εν τούτοις δε θεωρώ πως είναι δύσκολο να το παρακολουθήσει κάποιος που δεν μιλάει τη γλώσσα μιας και μεγάλο μέρος του είναι αφιερωμένο στα ποντιακά όπως σήμερα μιλιούνται στον Πόντο.

Μετάφραση κειμένου από την Αγγλική: Λένα Σαββίδου

Αν και τα Ρωμαίικα μπορούν δύσκολα να περιγραφούν σαν κάτι άλλο από μία μοντέρνα Ελληνική διάλεκτο, εν τούτοις διατηρούν  έναν εντυπωσιακό αριθμό γραμματικών ιχνών τα οποία προσθέτουν τη γεύση της Αρχαίας Ελληνικής στην δομή της διαλέκτου- ίχνη που έχουν εντελώς χαθεί από τις άλλες μοντέρνες ελληνικές διαφοροποιήσεις.  (σημ. εννοεί της γλώσσας)

Δρ. Ιωάννα Σιταρίδου

An endangered Greek dialect spoken in Turkey has been identified by Dr Ioanna Sitaridou as a "linguistic goldmine" because of its closeness to a language spoken 2,000 years ago.

Μία απειλούμενη Ελληνική διάλεκτος ομιλούμενη στην Τουρκία έχει αναγνωριστεί από την Δρ Ιωάννα Σιταρίδου ως  ένα «γλωσσικό χρυσωρυχείο", λόγω της εγγύτητας της σε μια γλώσσα που μιλήθηκε  πριν από 2.000 χρόνια.


Until Medieval times, the area of Trabzon, on the Black Sea coast of Turkey, lay at the heart of the Greek-speaking world. The land of the legendary Amazon kingdom was colonised by the Greeks in the 8th and 7th centuries BC and was immortalised in Greek mythology as the area from which Jason and his crew of 50 Argonauts began their journey across the Black Sea on his quest for the Golden Fleece.
  Μέχρι τους μεσαιωνικούς χρόνους, η περιοχή της Τραπεζούντας, στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας της Τουρκίας, βρισκόταν στο επίκεντρο του ελληνόγλωσσου κόσμου. Η γη του θρυλικού βασιλείου των Αμαζόνων αποικίστηκε από τους Έλληνες τον 8ο και 7ο αιώνα π.Χ. και έμεινε αθάνατη  στην ελληνική μυθολογία ως η περιοχή από την οποία ο Ιάσονας και το πλήρωμα του, οι  50 Αργοναύτες,  ξεκίνησαν το ταξίδι τους σε όλη τη Μαύρη Θάλασσα  προς αναζήτηση του Χρυσόμαλλου δέρατος.   
Remarkably, despite millennia of change in the cultural and socio-political history of the surrounding area, in this mountainous and isolated north-east corner of Asia Minor its people still speak Greek. The uniqueness of the dialect – known as Romeyka – is providing a fascinating window on language past and present, as Dr Ioanna Sitaridou, University Lecturer in Romance Philology at the Faculty of Modern and Medieval Languages and Fellow and Director of Studies in Linguistics at Queens’ College, is discovering.  
Αξίζει να σημειωθεί ότι παρά τις χιλιετίες της αλλαγής στην πολιτιστική και κοινωνικο-πολιτική ιστορία της γύρω περιοχής, σε αυτή την ορεινή και απομονωμένη βόρειο-ανατολική γωνιά της Μικράς Ασίας, οι άνθρωποι της εξακολουθούν να μιλούν ελληνικά. Η μοναδικότητα της διαλέκτου - γνωστής ως Ρωμαίικα - παρέχει ένα συναρπαστικό παράθυρο  στο γλωσσικό παρελθόν και το παρόν, όπως η Δρ Ιωάννα Σιταρίδου,(…τίτλοι κυρίας Σιταρίδου)  ανακαλύπτει.

On the verge of extinction 
Romeyka is proving a linguistic goldmine for research because of the startling number of archaic features it shares with the Koiné (common) Greek of Hellenistic and Roman times, spoken at the height of Greek influence across Asia Minor from the 4th century BC to the 4th century AD.  
 Στα πρόθυρα της εξαφάνισης
Τα Ρωμαίικα αποδεικνύονται ένα γλωσσικό χρυσωρυχείο για την έρευνα, λόγω του σημαντικού αριθμού των αρχαϊκών χαρακτηριστικών που μοιράζονται με την Κοινή (κοινή) Ελληνική των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων, η οποία μιλήθηκε στην ακμή της Ελληνικής επιρροής δια μέσου της Μικράς Ασίας από τον 4ο αιώνα π.Χ. έως τον 4ο αιώνα μ.Χ..  

«Στον Πόντο μάνα μου έχω αδελφούς καρδιάς…». Μια συνέντευξη του Ömer Asan στη Λένα Σαββίδου.

Αθήνα 8 του Νοέμβρη του 2010 και ο Τούρκος συγγραφέας κι εκδότης, ο βραβευμένος με το βραβείο Ιπεκτσί, Ömer Asan, φθάνει στην Αθήνα για να παραστεί σε εκδήλωση- συζήτηση για τα γυρίσματα του νέου του ντοκιμαντέρ «Πού πάς αδελφέ: Μια Ιστορία Αποχωρισμού» (Kardeş Nereye?: Bir Ayrilik Oykusu). Στα πλαίσια της παραπάνω εκδήλωσης δόθηκε η συνέντευξη στη Λένα Σαββίδου, στην καταγραφή της οποίας συνέβαλαν αποφασιστικά, ο συντονιστής της συζήτησης κύριος Στέλιος Θεοδωρίδης και η συνεργάτιδα του κυρίου Asan στην Ελλάδα και μεταφράστρια, κυρία Sebnem Arslan.

"Η άγνοια της ιστορίας μας σέρνει σε σύγχυση της ταυτότητας. Αυτός που δεν ξέρει την ιστορία του δεν ξέρει και τον εαυτό του. Η παλιά ιστορία της Μικράς Ασίας μπορεί να μην είναι γνωστή ολοκληρωμένα ή ακόμα μπορεί και να αγνοείται εξ ολοκλήρου. Υπάρχουν πολλές αιτίες γι' αυτό. Θα έπρεπε να μάθουμε τι έγινε στην περιοχή αυτή προ της εποχής των Σελτζούκων. Οι άνθρωποι και οι κοινωνίες πρέπει να υποστηρίζουν τον πολιτισμό τους και την ιστορία τους. Απ' αυτούς που αρνούνται την ιστορία τους, η ιστορία παίρνει την εκδίκησή της"

Ömer Asan 

Τι σημαίνει για την Τουρκία, σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή ταυτότητα που καλείται να υιοθετήσει στην ενταξιακή της προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, πορεία;

   Η Τουρκία, με τους δυνατούς δεσμούς της, είναι η πιο κοντινή χώρα στην Ευρώπη. Όμως τα τελευταία 100 χρόνια δουλεύει προσπαθώντας να κάνει το σύστημα και το μέλλον της ευρωπαϊκά. Και ούτε οι Τούρκοι, ούτε οι Ευρωπαίοι δεν ξέρουν ακριβώς τι σημαίνει o όρος «ευρωπαϊκή ταυτότητα». Μόλις συνεννοηθούν πάνω σε αυτό το θέμα, και οι Τούρκοι και οι Ευρωπαίοι θα κατανοήσουν ακριβώς τι θέλουν.

Υπάρχει άραγε σήμερα στην Τουρκία, αν όχι το πλεόνασμα, τουλάχιστον το ισοζύγιο εκείνο της Δημοκρατίας που θα μπορούσε να χειριστεί αρκούντως ικανοποιητικά ζητήματα Εθνικής ταυτότητας;

   Και η Τουρκία περνάει από τους ίδιους δρόμους όπως η Ελλάδα ή κάποια άλλη ευρωπαϊκη χώρα στην πορεία του εκδημοκρατισμού. Όμως με μια διαφορά η Τουρκία έχει μπροστά της πάρα πολλές και διάφορες χώρες τις οποίες μπορεί να έχει ως παραδείγματα. Και γι' αυτόν το λόγο μπορεί να προχωρήσει πιο γρήγορα και να ολοκληρώσει τη διαδικασία πιο αποτελεσματικά. Αλλά σήμερα η Τουρκία περνάει τις δυσκολίες και ζει τα προβλήματα της πορείας αυτής. Μέσα σε αυτήν την πορεία συζητούνται και τα εθνικά θέματα, και με τις συνενώσεις που πραγματοποιούνται προχωράει σταθερά βήμα-βήμα.

Το 199‎6 εκδώσατε στην Κωνσταντινούπολη το βιβλίο σας «Pontus Kültürü» (ο Πολιτισμός του Πόντου), ένα βιβλίο - σημείο αναφοράς για τους ποντιόφωνους πληθυσμούς, τόσο της Ελλάδας όσο και της Τουρκίας. Τι σας οδήγησε στη συγγραφή του;

   Το ότι μιλούσαμε ποντιακά στην οικογένειά μου είναι η πρώτη αιτία. Γι’ αυτόν το λόγο και από περιέργεια ξεκίνησαν όλα. Και αυτή η περιέργεια με πήγε μέχρι την Ελλάδα. Ένιωθα την ανάγκη να μετατρέψω τις έρευνές μου σε βιβλίο και όλα όσα με οδήγησαν σε αυτό τα έκλεισα στην εισαγωγή του:

               «Η ερώτηση «ποιός είμαι;» μου δημιούργησε την ιδέα να γράψω αυτό το βιβλίο. Ποιός ήμουν; Από που ερχόμουν, που πήγαινα; Δεν το ήξερε ούτε ο πατέρας μου, ούτε ο παππούς μου. Το ζήτημα δεν είχε σχέση μόνο μ’ εμένα. Το πρόβλημα ήταν ότι ήμασταν διαφορετικοί από τους ανθρώπους του περιβάλλοντός μας. Η γλώσσα, η σκέψη, η συμπεριφορά, τα τραγούδια, οι χοροί, το φαγητό ήταν διαφορετικά. Το πρόβλημα ήταν η διαφορά πολιτισμού… Εγώ άρχισα να αναζητώ την ταυτότητά μου με αφορμή το γεγονός ότι η γλώσσα που μιλούσαν οι πρόγονοί μου δεν ήταν η τουρκική. Γιατί στο χωριό, στην πόλη, στο σχολείο μας είχαν μάθει ότι είμαστε Τούρκοι. Στη γειτονιά, στο σχολείο, στη δουλειά μιλούσαμε τουρκικά. Όμως στο σπίτι, στο χωριό, η γιαγιά μου, ο παππούς μου, όλοι στην οικογένεια μιλούσαν μεταξύ τους μια γλώσσα που την ονόμαζαν ρωμαίικα. Επομένως τι ήμασταν εμείς; Ρωμιοί ή Τούρκοι; Με την ερώτηση «ποιος είμαι;» είχα βυθιστεί μέσα στο άγνωστο. Έπρεπε να απαντήσω οπωσδήποτε σ’ αυτή την ερώτηση. Και έτσι άρχισε αυτή η περιπέτεια».

Πώς αποδέχτηκε ο κόσμος, αλλά και η επίσημη Τουρκία, το βιβλίο σας;

   Στο κόσμο προκάλεσε ενθουσιασμό. Έκανε δύο εκδοσεις. Δεν πραγματοποιήθηκε όμως 3η ή 4η έκδοσή του, διότι απαγορεύτηκε. Όμως σήμερα δεν είναι απαγορευμένο και πρέπει να ασχοληθώ προσωπικά με την καινούργια έκδοσή του.

Η συγγραφή του «Pontus Kültürü» αποτελεί μια πορεία σε έναν δρόμο που επιλέξατε να περπατήσετε κόντρα στον καιρό. Αν δεχτούμε ότι ο Κοέλιο ακριβολογεί θέτοντας τον Περιπατητή ως εν δυνάμει γνώστη της Αληθείας, εσείς αυτήν την Αλήθεια την απαντήσατε;

   Κατά τη γνώμη μου το βιβλίο μου είναι μια στάση, ή απάντηση αν θέλετε, σε αυτούς που προκαλούν και επιβάλλουν λέγοντας ότι εσείς είσαστε αυτό ή το άλλο στην κοινωνία στην οποία ανήκω. Και δεν αποτελεί μόνο μια αντίσταση, αλλά είναι και μια αυτοανάκριση για το ψάξιμο της αλήθειας.

Το κόστος της γλώσσας. Βάιος Τουρσούν

Αρχή φόρμας

Τέλος φόρμας

Ελευθερία... Μια αίσθηση που είναι αδύνατο να την εξηγήσει κανείς. Ομως ο καθένας προσπαθεί να την περιγράψει χωρίς να την έχει κατανοήσει καλά. Είναι σαν τη φωτιά, που σε ζεσταίνει και σε καίει ανάλογα με τη χρήση της. Είναι σαν το ριπίδιο, που στη μία άκρη του βρίσκεται η στέρηση που δημιουργεί αγανάκτηση και στην άλλη η κατάχρηση που την υποδαυλίζει ολέθρια.
Ο Πλάτωνας λέει ότι: «Η πολύ ελευθερία στον άνθρωπο και το κράτος μετατρέπεται σε σκλαβιά». Ενώ ο Επίκτητος επαναστατεί κατά του ίδιου του θεού του, λέγοντας: «Μπορείτε να μου περάσετε δεσμά στα πόδια, αλλά όχι στην πίστη μου. Ούτε ο Δίας μπορεί να με νικήσει». 

Σκοτώνεται η γλώσσα μου. V.Tursun

Τα τελευταία χρόνια, χάρη στις αλλαγές που έγιναν στις αντιδημοκρατικές νομοθεσίες σχετικά με τα κριτήρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης και με όλες τις ευνοϊκές εξελίξεις που αφορούν την ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε., είχαμε αρχίσει να πιστεύουμε ότι η χώρα μας μπήκε πια στο στάδιο του εκδημοκρατισμού, πράγμα που μας έκανε ευτυχείς. Ωστόσο μας βάραινε ένα αίσθημα κρυφού υποσυνείδητου φόβου, ως προς το φαινόμενο ρατσιστικών εκδηλώσεων στην Τουρκία, Δυστυχώς, αυτό το προαίσθημα, αυτός ο ανομολόγητος φόβος, επαληθεύτηκε…

Ποντιόφωνοι στη σημερινή Τουρκία. Φάνης Μαλκίδης

Ποντιόφωνοι στη σημερινή Τουρκία. Φάνης Μαλκίδης

Εισήγηση του Φάνη Μαλκίδη για τους Ποντιόφωνους πληθυσμούς του Πόντου, στο Διεθνές Συνέδριο «Γλώσσα και κοινωνία» της φιλολογικής σχολής του Πανεπιστημίου στο Μινσκ Λευκορωσίας ( 1-2/12/2006).


Η παγκόσμια Ομοσπονδία  για τη διάδοση – διεθνοποίηση της ελληνικής γλώσσας, ο Οργανισμός για τη  διεθνοποίηση της ελληνικής γλώσσας (ΠΟΔ- ΔΕΓ, ΟΔΕΓ) και η ομοσπονδία των ελληνόφωνων δήμων  της Σαλεντινής Ελλάδος, διοργάνωσαν στο Κοριλιάνο του Ότραντο της Απουλίας (Κάτω Ιταλία), το  6^ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ με τίτλο «Οι διαλεκτικές μορφές της ελληνικής γλώσσας από την αρχαία εποχή μέχρι σήμερα», στο οποίο συμμετείχαν  δεκάδες επιστήμονες από όλο τον κόσμο.  

Το Συνέδριο διοργανώθηκε υπό την αιγίδα του προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας  και με την στήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού της Ελλάδος, της Ομοσπονδίας ελληνοφώνων Δήμων της Grecia Salentina, του Δήμου Κοριλιάνο του Ότραντο, του Ιδρύματος Κώστα και Ελένης Ουράνη, της Εταιρείας ΚΛΕΟΣ Α.Ε. και της ΚΕΔΚΕ, την οποία εκπροσώπησε ο Δήμαρχος Αργοστολίου Γ. Φόρτες.

Στο Συνέδριο, το οποίο πραγματοποιήθηκε στο πολύ ωραία αναπαλαιωμένο κάστρο του Κοριλιάνο,  τέθηκε για πρώτη φορά από τον Φάνη Μαλκίδη πανεπιστημιακό στο Δημοκρίτειο Θράκης  το ζήτημα της «γλώσσας και της  κοινωνίας στους ποντιόφωνους- κρυπτοχριστιανούς   στην Τουρκία».Το ζήτημα απασχόλησε για πρώτη φορά γλωσσικό παγκόσμιο συνέδριο και από τις ελάχιστες που έχει απασχολήσει διεθνές επιστημονικό συνέδριο και μάλιστα στο εξωτερικό.